Bazen bir romanın kahramanı olmak isteriz; bazen de hayatımızın yönünü değiştirecek tek bir cümle ararız. Kelimeler, düşüncelerimizi biçimlendirirken hedeflerimize nasıl ulaşacağımızı da etkiler. Bir karakterin belirsizlikten kararlılığa uzanan yolculuğu, aslında kendi hayatımızda yaşadığımız değişimlerin küçük bir yansıması değil midir? İşte , bu noktada yalnızca bir planlama yöntemi olarak değil, hedefleri anlamlandıran bir anlatı düzeni olarak da düşünülebilir.
SMART, hedefleri daha açık, ölçülebilir ve gerçekleştirilebilir hâle getirmek için kullanılan bir hedef belirleme yöntemidir. İngilizce Specific, Measurable, Achievable, Relevant ve Time-bound kelimelerinin baş harflerinden oluşur. Türkçede bu kavramlar belirli, ölçülebilir, ulaşılabilir, ilgili ve zaman sınırlı hedefler şeklinde açıklanır.
Edebiyat perspektifinden bakıldığında SMART, bir hikâyenin amacını belirlemek, karakterin gelişimini izlemek ve anlatının sonunda anlamlı bir sonuca ulaşmak için kullanılan düşünsel bir çerçeveye benzetilebilir.
Bir edebi eserin etkileyici olabilmesi için anlatının temel yönünün anlaşılması önemlidir. Okur, karakterin ne istediğini ve hangi sorunla mücadele ettiğini kavradığında hikâyeyle daha güçlü bir bağ kurar.
SMART yöntemindeki belirli hedef ilkesi de benzer bir işlev taşır. Örneğin, yalnızca kitap okumak istemek yerine ayda iki roman okumayı hedeflemek, niyeti somutlaştırır.
Edebiyatta ana fikir, karakterin arzusu ve anlatının temel çatışması nasıl birbirini tamamlıyorsa hedef belirlemede de açıklık aynı derecede önemlidir.
Bir romanın başındaki karakterle sonundaki karakter arasında çoğu zaman önemli farklar bulunur. Bu değişim, olaylar, diyaloglar ve davranışlar aracılığıyla okura gösterilir. Böylece karakterin gelişimi izlenebilir hâle gelir.
SMART tekniğinde ölçülebilirlik, ilerlemenin somut göstergelerle takip edilmesini sağlar. Örneğin, bir öykü yazmak isteyen kişi haftada 500 kelime yazmayı hedefleyebilir.
Burada ile hedef takibi arasında dikkat çekici bir benzerlik vardır. Her ikisi de değişimin yalnızca hissedilmesini değil, belirli işaretlerle fark edilmesini mümkün kılar.
Edebiyatta kahramanlar çoğu zaman büyük hayaller kurar. Ancak bu hayallere ulaşmak için engelleri aşmaları, hatalarından öğrenmeleri ve zaman zaman yöntemlerini değiştirmeleri gerekir.
SMART yaklaşımındaki ulaşılabilirlik ilkesi, hedefin mevcut imkânlar ve koşullar dikkate alınarak belirlenmesini önerir. Bir ayda yüzlerce sayfalık bir eser yazmayı hedeflemek yerine her gün belirli bir süre yazmaya zaman ayırmak daha uygulanabilir olabilir.
Joseph Campbell’ın kahramanın yolculuğu modeliyle düşünüldüğünde bu süreç, büyük bir amacın küçük aşamalara ayrılmasına benzer. Kahraman, yolculuğun tamamını bir anda gerçekleştirmez; her karşılaşma onu sonuca biraz daha yaklaştırır.
Bir edebi eserde olaylar ne kadar ilgi çekici olursa olsun, anlatının ana temasıyla bağlantı kurulamadığında bütünlük zayıflayabilir. , farklı olayların ortak bir düşünce etrafında anlam kazanmasını sağlar.
SMART yöntemindeki ilgili olma ilkesi de hedefin kişinin ihtiyaçları, değerleri ve uzun vadeli amaçlarıyla uyumlu olmasına odaklanır.
Örneğin, edebiyat alanında kendini geliştirmek isteyen birinin her gün rastgele metinler okumak yerine belirli bir edebi dönemi incelemeyi seçmesi, amacına daha uygun bir yol olabilir.
Burada şu soru ortaya çıkar: Bir hedefe ulaşmak mı önemlidir, yoksa ulaşılan hedefin hayatımızda anlamlı bir karşılığının bulunması mı?
Hikâyelerde zaman, olayların ritmini belirleyen temel unsurlardan biridir. Bir karakterin karar vermesi için kalan son saatler, yıllar boyunca süren bir bekleyiş veya geçmişe dönüşlerle anlatılan bir yaşam, okurun deneyimini doğrudan etkiler.
, edebiyatın gerilim yaratmak ve değişimi görünür kılmak için kullandığı önemli araçlardır.
SMART tekniğindeki zaman sınırlı hedef ilkesi de belirlenen işin ne zamana kadar tamamlanacağını açıklığa kavuşturur. Örneğin, üç ay içinde bir öykü dosyasını tamamlamak, belirsiz bir isteği takvime bağlanmış bir amaca dönüştürür.
Ancak edebiyatın bize hatırlattığı bir gerçek vardır: Her hikâye aynı hızda ilerlemez. Hedeflere ulaşırken süre belirlemek önemli olsa da beklenmedik koşullara karşı esnek olmak gerekir.
Roman kahramanları çoğunlukla bir eksiklik, arzu veya çatışmayla yola çıkar. Hedefleri netleştikçe olay örgüsü de belirginleşir. SMART yaklaşımı, karakterin ne istediğini, ilerlemesini nasıl göstereceğini ve hangi engellerle karşılaşacağını değerlendirmek için kullanılabilir.
Örneğin, eğitimini tamamlamak isteyen bir karakterin hikâyesinde hedefin belirlenmesi, aşamaların takip edilmesi ve zamanın yönetilmesi olay örgüsünü daha tutarlı kılabilir.
Şiir, çoğu zaman doğrudan açıklamak yerine çağrışımlarla konuşur. Yol, kapı, ışık ve mevsim gibi , insanın değişim arzusunu temsil edebilir.
Bir şiirde yolculuk, yalnızca fiziksel bir hareketi değil, kişinin kendisini keşfetmesini de anlatabilir. SMART tekniği ise bu keşif sürecinde düşünceleri somut hedeflere dönüştürmeye yardımcı olur.
Şiirin özgür ve çok anlamlı yapısıyla SMART’ın sistematik yaklaşımı farklı görünse de ikisi de insanın niyetini daha iyi anlamasına katkıda bulunabilir.
Öykülerde sınırlı zaman ve mekân, olayların belirli bir odak çevresinde gelişmesini sağlar. Benzer şekilde SMART yöntemi de gereksiz ayrıntıları azaltarak temel amaca yönelmeyi destekler.
gibi anlatı teknikleri, karakterin değişimini görünür kılarken hedef takibi de kişinin başlangıç noktasıyla mevcut durumunu karşılaştırmasına yardımcı olur.
SMART tekniği doğrudan bir edebiyat kuramı değildir. Bununla birlikte yapısalcılık, anlatıbilim ve karakter çözümlemesi gibi yaklaşımlarla karşılaştırmalı biçimde ele alınabilir.
Yapısalcılık, metindeki unsurların birbirleriyle kurduğu ilişkilere odaklanır. SMART yaklaşımı da hedefin farklı bileşenlerini bir bütün olarak değerlendirmeyi gerektirir.
Anlatıbilim ise olay örgüsü, zaman ve karakter gibi unsurları inceler. Bu çerçevede SMART, özellikle bir öykünün planlanması veya bir karakterin gelişiminin tasarlanması sırasında pratik bir yardımcı olabilir.
Metinler arası ilişkiler açısından bakıldığında farklı eserlerde tekrar eden yolculuk, mücadele ve dönüşüm temaları, hedef belirleme sürecinin edebi çağrışımlarını güçlendirir. Fakat bu benzerlikler, SMART’ın edebi kuramlardan doğduğu anlamına gelmez; iki alan arasında kurulan yorumlayıcı bağlantılardır.
SMART, hedefleri belirsiz bir arzudan uygulanabilir bir plana dönüştürmek için kullanılır. Eğitim, kişisel gelişim, proje yönetimi ve yazarlık gibi farklı alanlarda hedeflerin netleştirilmesine yardımcı olabilir.
Edebiyatla ilgilenen biri için bu yöntem, düzenli okuma alışkanlığı geliştirmek, bir şiir dosyası hazırlamak veya uzun süredir ertelenen bir öyküyü tamamlamak gibi amaçları somutlaştırabilir.
Yine de hayatı bütünüyle bir plana dönüştürmek mümkün değildir. Tıpkı bir roman karakterinin beklenmedik olaylarla karşılaşması gibi, gerçek yaşamda da hedeflerimizi yeniden değerlendirmemiz gerekebilir.
SMART tekniği, hedefleri belirli, ölçülebilir, ulaşılabilir, ilgili ve zaman sınırlı hâle getirmek için kullanılan pratik bir yöntemdir. Edebiyat perspektifinden düşünüldüğünde ise insanın niyetlerini anlamlandırması, gelişimini takip etmesi ve kendi hikâyesinde bilinçli kararlar alması için bir benzetme alanı sunar.
Bana göre bir hedefin değeri yalnızca tamamlandığı günle ölçülmez. O hedefe ulaşmaya çalışırken öğrendiklerimiz, karşılaştığımız güçlükler ve kendimiz hakkında fark ettiğimiz ayrıntılar da yolculuğun önemli parçalarıdır.
Peki, kendi hayatınızı bir roman olarak düşünseydiniz ana karakterinizin en büyük amacı ne olurdu? Hangi hedefi artık belirsizlikten çıkarıp somut bir plana dönüştürmek isterdiniz? Belki de bugün atacağınız küçük bir adım, ileride dönüp baktığınızda hayatınızın en anlamlı bölümlerinden birinin başlangıcı olacaktır.
Paylaşılan bilgilerin SMART ne için kullanılır konusunda size yardımcı olmasını dileriz.